quocbaoTODAY

Nhạc sĩ Quốc Bảo: Tìm lại chính mình và cân bằng cuộc sống

Nhiều người cho rằng một người nhạc sĩ thường đóng mình cô đơn trong những nốt nhạc, hay bay bổng trong thế giới phù phiếm nhưng lắm lúc nhạt nhòa của người nghệ sĩ. Nhưng với nhạc sĩ Quốc Bảo, đó là “Cuộc sống sẽ thật tẻ nhạt nếu không có những khoảng thời gian được sống cùng niềm đam mê và những chuyến phiêu lưu của riêng mình. Tôi chọn sáng tác nhạc để thể hiện niềm đam mê âm nhạc và gửi gắm những cảm xúc, sưu tập máy ảnh để thỏa niềm đam mê phiêu lưu, để nắm bắt và lưu giữ những khoảng đẹp của cuộc sống tôi, sưu tập bút máy để ghi lại dấu ấn của một Quốc Bảo bình thản trầm lặng. Đó là lúc tôi tìm lại chính mình và thăng hoa cùng sự cân bằng hoàn hảo…”

Từ bài hát đầu tay “Em Về Tinh Khôi” năm 1991, anh đã lưu dấu lại trong cõi đời với một dòng nhạc tinh khôi và nồng nàn, phảng phất hương vị buồn dịu ngọt và rất thơ…

Trong Họa mi, anh từng viết: “Vì mi đã rớt vào đêm không đáy/ Tâm thần mi ướt đầm cuộc đời vẫn xoay và người vẫn quên/ Vì mi đã đốt đời mi thay đuốc khua đời mi thay sóng/ Thì mi đừng xin có an lành/ Vữa nát chiều lệ cứ rót đều/ Người cứ nối nhau bỏ đi/ Vì mi trót làm kiếp họa mi đành hót lời thơm tho…
Những tình khúc anh viết dù tan vỡ hay mất mát cũng đều thật đẹp, thật dịu ngọt, làm thế nào để anh có thể vượt qua những cay đắng đời người, để có thể viết những ca từ, những giai điệu an ủi, ve vuốt thật nhẹ nỗi đau như thế?

QB: Đắng cay để làm gì, chúng ta có được bao ngày để sống đâu! Hơn nữa, tôi chưa bao giờ cảm thấy đau đến mức phải oán hận, ngay trong lúc đau tôi vẫn thấy một điều gì đó như niềm an ủi. Tôi đem an ủi đó truyền lại người khác, qua các bài hát. Một bài hát có hồn, có chất, vượt ra ngoài cảm xúc cá nhân mà đặt vào đó một cảm xúc khách quan nhưng sâu sắc, đòi hỏi người nhạc sĩ cũng cần có “gu” thẩm âm và thẩm xúc rất cao (Cười). Nghe có vẻ hơi lạ, nhưng đó là sự thật.

Dường như sự đam mê nhiều môn nghệ thuật khác nhau đã giúp anh một cái nền vững chắc, để có thể đi thật sâu vào thế giới của âm nhạc, và hình thành gu thẩm mỹ tinh tế, khác biệt?

QB: Không còn bộ môn nghệ thuật nào đứng độc lập, tách biệt trong thời buổi bây giờ. Với tôi, tôi chọn cho sưu tập bút máy và máy ảnh. Thú sưu tập cho tôi điều lớn nhất, đó là những câu chuyện kể bất tận ẩn giấu trong các đồ vật ấy. Máy ảnh, mỗi chiếc máy một lịch sử. Bút, mỗi cây bút một câu chuyện. Mà không chỉ là chuyện giải khuây, tôi còn dùng chúng làm “phương tiện thiện xảo” nói theo kinh Phật, để đạt đến những niềm vui sâu hơn, lớn hơn. Sưu tập bút máy còn khiến tôi nghiệm ra rằng: người biết chơi bút, biết nâng niu nó, viết ra những nét chữ đẹp, thì rất khó làm những chuyện vớ vẩn.

Hiện có bao nhiêu người giống anh, thích sưu tập máy ảnh cổ và bút máy?

QB: Người ta nói “bạn hiền như trái đào tiên trên trời”. Tôi không phải týp người xã hội, nhưng những người bạn của tôi thường là những tri kỷ tâm giao, cùng tôi chia sẻ sự cân bằng trong công việc và cuộc sống. Trong số đó, có thể nói đến Hội chơi máy ảnh Leica ở Việt Nam, thỉnh thoảng mấy anh em có họp mặt ở Hà Nội. Còn với thú chơi bút máy, tôi phải thú thật là mình chưa có duyên gặp người nào đồng sở thích tại Việt Nam. Tôi gọi nó là “thú chơi cô đơn” cũng vì lẽ đó.

Nghe có vẻ anh là người vừa cô độc, vừa lạc quan?

QB: Câu ấy cũng có phần đúng. Người ta thường nói “rượu ngon phải có bạn hiền”, nhưng tôi lại có cái thú thưởng rượu một mình. Những lúc đông vui, tôi hài lòng với nước ngọt, nước suối. Những khi chỉ có một mình, tôi lại bầu bạn với thứ chất lỏng đậm đà nhưng êm dịu này. Với tôi, uống không phải để giải cơn sầu, mà đó là cách nói lên văn hoá sống & tìm cảm hứng cho những sáng tác mới của mình.

Triết lý sống nào đã giúp anh vượt qua nỗi sợ, vượt qua mọi thị phi, mọi tổn thương luôn sẵn sàng đâm nát trái tim, để luôn là mình, bình thản, kiêu bạc và đa cảm?

QB: Châm ngôn của tôi đơn giản, mỗi con người đều có những góc hoàn hảo, và chưa hoàn hảo.. Cuộc sống có những lúc thị phi nhưng cũng thật nhiều điều thú vị. Điều quan trọng nhất để giữ tâm hồn luôn lạc quan đó là tìm đến sự cân bằng hoàn hảo. Hãy sống hết mình với niềm đam mê và giữ mình trong sự lạc quan, nhẹ nhõm. Đó là lúc chúng ta đã đạt được cảnh giới của sự bình yên và cân bằng.

Cảm ơn anh vì buổi trò chuyện thú vị này!

PV thực hiện: Kim Yến
Đăng Saigon Tiếp Thị Nguyệt San, tháng 5/2012

28/4 của 37 năm trước, gia đình tôi tản cư về bên nội để tránh tên bay đạn lạc vùng Trường đua Phú Thọ. Nhà nội ở dốc Cầu Bông, bấy giờ còn mang tên đường Lê Văn Duyệt, mà kể ra đặt tên như thế hợp lý hơn vì chỉ cần đi vài trăm thước nữa là đến Lăng Ông Lê Văn Duyệt. 28 tháng Tư của 37 năm trước, tôi bị rối loạn tiêu hóa cấp, nằm bẹp trên chiếc chiếu trải ở phòng trong nhà nội, chỉ có một thứ thuốc trong nhà trữ sẵn là Ganidan, sốt li bì và đầu óc mập mờ, lắng tai nghe những câu chuyện rời rạc chú thím, ông bà, mẹ kể ngoài đường thế nào thế nào, mấy xác chết còn la liệt ở dốc cầu, quần áo treillis quân nhân cũ vứt bỏ như núi, nghe như nghe chuyện cổ tích, cũng chẳng biết đâu là chuyện thật đâu là ác mộng vì sốt. Cậu ruột tôi không di tản, xuống bến Bạch Đằng rồi lại quay về. Quyết định ấy khiến ông phải chịu đựng những năm dài học tập cải tạo và bệnh tật, cơ hàn không gượng nổi, đẩy gia đình tôi vào tình cảnh ngặt nghèo theo. Nhưng đó là quyết định của ông.

Sáng nay đọc một comment ngắn của người bạn trung học cũ. Anh nói, B. vẫn lãng mạn như ngày nào, nhưng ngày xưa nói chuyện Toán nhiều hơn chuyện chơi đàn nhỉ.

Thời trung học, tôi thấy Toán lãng mạn hơn âm nhạc, lãng mạn nhất, đẹp đẽ nhất. Những nhà toán học như de Fermat, Descartes, Euler tôi coi như những hiệp sĩ. Và Lê Bá Khánh Trình, tôi coi như thần tượng.

Những người theo Toán ít “điếm”. Tất nhiên cũng có.

Giải được một bài toán khó cũng lâng lâng cả ngày như vừa viết xong một nhạc phẩm. Giờ tôi làm nhạc như làm toán.

Hôm nọ nhiếp ảnh gia Long Thành hỏi tuổi tôi, rồi bảo, trẻ quá, em nên viết nhạc chụp ảnh mười lăm năm nữa, rồi nghỉ ngơi đi chơi, đem tác phẩm ra in sách.

Mười lăm năm nữa?

Một

Tôi là người mê mùi hương, và bị mùi hương ám ảnh.

Hai

Những năm mới giải phóng, thứ người Saigon hằng ao ước là quần jeans áo pull do thân nhân hay bạn bè gửi từ ngoại quốc về, kèm trong thùng hàng thế nào cũng có vài bánh xà phòng. Khứu giác lâu ngày không được thử thách, thay vì tê liệt lại trở nên nhạy cảm hơn, hay mượn ý nhà văn Phạm Thị Hoài, ở xứ nhiệt đới mùi khuếch tán mạnh, đa dạng, phong phú và đặc thù, thơm thì năm bảy đường thơm và hôi cũng mấy mươi loại hôi chẳng giống nhau. Mùi thơm mấy bánh xà phòng trong thùng quà không làm nên cái mà người Saigon gọi là “mùi Mỹ”, mà kể cũng lạ, kẻ tặng quà từ xứ sở xa xôi ngoại quốc cũng chẳng nhận ra món quà mình gửi có mùi gì, thấy người nhận ca ngợi (không phải ca ngợi cái quần jeans chiếc áo pull) mà không thể hiểu. Mùi Mỹ. Mùi thùng đồ ngoại. Nó thơm dìu dịu, ám vào cả giấy gói, cả cái nhãn quần, ám vào cả bức thư viết tay non trang giấy gửi kèm trong thùng quà. Mùi vô định hình. Mùi không tên. Chỉ biết rằng nó thơm, thơm vào trong giấc ngủ. Sau này tôi để ý tìm hiểu, mới biết đó chẳng qua là mùi chất khử trùng, bảo quản mà nhà bưu điện tẩm hay xịt vào hàng hóa; họ dùng hóa chất có mùi hương dễ chịu (khác với xứ mình, vào kho DHL năm phút là xây xẩm mặt mày) và đặc trưng (chắc ký hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp), về đến Saigon giữa lúc Saigon nhàn nhạt không mùi, thì thành một ấn tượng. Thế hệ cha mẹ tôi nhận biết, thế hệ tôi còn nhận biết, con tôi chẳng ngửi thấy gì, vậy thì không lo “mùi Mỹ” hóa ám ảnh truyền đời.

Trở lại chuyện mấy bánh xà phòng thơm. Hồi đó, chuộng nhất là các hiệu Camay, Dove, Dial, Zest. Thời buổi hôm nay vào siêu thị ta chẳng thèm liếc mắt lên kệ xà phòng, thời nay là thời của sữa tắm muối tắm, chuyện xà phòng bánh là chuyện thế kỷ trước rồi. Rủi thay, thời niên thiếu tôi rơi đúng vào chỗ trũng của thế kỷ trước, thời kỳ Xà Phòng Thơm. Tiêu chuẩn giáo viên của mẹ tôi chỉ được mua xà phòng nội địa chế bằng nước tro mùi khăn khẳn, rửa tay xong có cảm giác tay còn dơ hơn chưa rửa, chơi đàn xong mà động vào bánh xà phòng thì tay rộp lên đỏ tấy. Hồi ấy, năm học lớp Bảy, tối nào tôi cũng vừa học bài vừa đảm trách việc bắt vòi cao su câu nước từ nhà bên cạnh. Một tối, trong cái quầng sáng lờ mờ của đèn dầu chập choạng, tôi sáng mắt trông thấy ngay bánh xà phòng của nhà chủ cho câu vẫn còn để trên sàn nước, ai đó vừa tắm gội (thời tôi kể, người ta gội đầu cả bằng xà phòng bánh) quên cất. Nhìn quanh quất không thấy ai, tôi cầm bánh xà phòng lên, Camay, Camay nhãn đen (người ta dùng xà phòng không vứt vỏ bao để giữ cho khỏi hư hao), tôi trút nó vào lòng tay, mân mê, mặt mũi đờ đẫn, chẳng biết kẻ tham động vào kho ngọc quý có run rẩy khát thèm như tôi không, rõ ràng là tôi bị chấn động. Chấn động. Rồi cứ thế đem hai bàn tay thơm lừng đi ngủ, giấc ngủ cũng thơm lừng và bài học sáng hôm sau trên lớp tỏa ra mùi Camay.

Ba

Chúng tôi thời đi học dùng vở giấy xấu, giấy tái chế tái sinh mấy mươi bận, nâu xỉn, đầy những xơ rác và rất hôi. Mực cũng hôi. Đôi lần nghỉ học vì bệnh, phải mượn vở bạn chép bài, tôi thường mượn L.A., cô bạn thanh thoát như một mầm cây, cô bạn luôn tỏa ra mùi hương dìu dịu từ mái tóc, cô bạn có những cuốn vở Cogido kẻ dòng xanh, vở Olympic viền đen ở gáy được gia đình tích trữ, cô bạn viết tay trái bằng bút Parker mực Quink. Mượn vở chép bài chỉ là cái cớ để nhìn ngắm, hít thật sâu đáy phổi cái mùi giấy mùi mực thơm tho đó.

Ôi mùi hương tuổi thơ.

Có bao giờ bạn biết đến mùi hương của những sợi dây đàn? Hồi bé tập guitar, tôi dùng dây Việt Nam. Lỡ đứt vài sợi, thì tìm cách nối lại và lên dây thấp xuống để bớt độ căng. Không bao giờ đủ tiền (tiền cha mẹ) để thay nguyên bộ dây mới. Phải đến một dịp trọng đại khi tôi được tuyển thẳng vào lớp Mười, một người bác ở Canada mới gửi về tặng hai bộ dây La Bella. Và đó là lần đầu tiên trong đời tôi nhận ra cây đàn của mình thơm, những dây đàn rung thơm và những đầu ngón tay cứ thơm thoang thoảng mãi. Lần đầu tiên trong đời tôi biết những nốt nhạc, những âm thanh cũng tỏa hương.

Bố tôi mất đi, “di sản” dành cho đứa con độc nhất của ông là chiếc bật lửa Ronson, chiếc đồng hồ Seiko quân đội, lọ nước hoa có bơm bóng cao su, chiếc bút máy và cuốn agenda ghi dở dang. Tất cả được mẹ tôi lưu giữ trong chiếc hộp các tông đỏ loại kéo ra đẩy vào vốn dùng để đựng ảnh in phóng khổ lớn. Lúc mở hộp, một mùi hương xưa cũ, mùi của quá khứ, xộc lên. Chiếc bật lửa, đồng hồ, giờ tôi lấy ra dùng bao nhiêu lâu, vẫn cứ ám mùi quá khứ đó không phai nhạt. Lạ lùng. Cứ như thể bố tôi vẫn hiện hữu, trên cõi đời này, cạnh tôi. Hằng bấy nhiêu năm.

Bốn

Tôi yêu mùi hương người yêu tôi. Nàng thơm. Thơm như tình yêu của nàng.

(đăng trên TTVH & ĐÔ tháng 4/2012)

Nếu bạn chỉ được quyền, hoặc chỉ có khả năng sở hữu một ống kính Leica - thì đây chính là chọn lựa đúng đắn nhất:

Summicron 35mm f/2, 7-element, made in Canada, Pre-ASPH. Thế hệ thứ tư, ra mắt lần đầu vào năm 1979.

Không quá wide, không quá tối, không quá to, không quá… đắt, đây là chiếc ống kính lý tưởng. Là chiếc ống kính có thể dính chặt vào thân Leica M nào đó của bạn, không phải tháo ra lần nào.

Bokeh lan dịu dàng như sữa. Màu và tương phản vừa đủ gây ấn tượng khác thường. Một ống kính tuyệt hảo cho chân dung ánh sáng âm, áp sát nhân vật.

Trên thang điểm 10, tôi cho Cron 35mm Pre-ASPH 10.5 điểm.

Đã từng từ chối thẳng thừng hoặc chỉ tham gia giai đoạn đầu ở vai trò giám khảo trong các cuộc thi giải trí truyền hình Việt mấy năm nay, bỗng giờ đây nhạc sĩ Quốc Bảo đồng ý ngồi vào ghế giám khảo thường trực tại show truyền hình thực tế Bước Nhảy Hoàn Vũ 2012. Do đâu anh nhận lời, và anh nghĩ thế nào về công việc giám khảo vốn có uy quyền nhưng đầy lời ong tiếng ve đó? Chúng ta hãy nghe chính nhạc sĩ thổ lộ…

Một giám khảo hét ra lửa, toàn phang “búa tạ” lên đầu thí sinh kiểu Simon Cowell trong American Idol vẫn khác xa, ở đây nói về mặt ý nghĩa và vị thế của chiếc ghế - một nữ giám khảo ít nói, nghiêm nghị và quyết liệt Martha Argerich ở cuộc thi piano mang tên Chopin lần thứ 10 (1980, năm Đặng Thái Sơn đoạt giải nhất). Khác như thế nào? Một bên, là thi xét tuyển nghiêm túc, để tuyển lựa người tài năng (có thể phải là tài năng xuất chúng vì các thí sinh đều giỏi giang, đều học hành tử tế); bên kia là chương trình ti vi giải trí, có quán quân hay gì gì đi nữa cũng chỉ là mua vui, chỗ nào có duyên thì cười được lâu, đoạn vô duyên ta tắt ti vi đi ngủ. Thành thử, cùng gắn một cái mác là “thi”, hai sự kiện đưa ra làm ví dụ trên đây hoàn toàn khác biệt. Mà đã khác biệt từ bản chất như vậy, thì mọi thứ bên trong nó và xung quanh nó đều khác. Giám khảo, tất nhiên phải khác biệt giữa hai hình thái thi thố đó. Chẳng ai điên đến mức mời Simon Cowell vào chấm thi dương cầm quốc tế, cũng như không ai cất công vời danh cầm Martha Argerich ngồi ghế xét tuyển American Idol.

Nhưng giám khảo nào cũng phải có một số tố chất nhất định, quan trọng nhất là biết thẩm định đẹp/xấu, hay/dở và tiên đoán được tương lai, mức phát triển của thí sinh. Còn công tâm hay thiên vị, điều ấy tế nhị - bà Martha Argerich từng xô ghế bỏ về với lời tuyên bố “tôi thấy xấu hổ khi ngồi trong hội đồng chấm giải” vì thiên vị Igo Pogorelich hơn Đặng Thái Sơn, mà có ai trách bà là giám khảo tồi đâu.

Những cuộc thi giải trí kiểu Idol, Bước Nhảy Hoàn Vũ, Cặp Đôi Hoàn Hảo, thực chất là cuộc chơi của các giám khảo. Giám khảo mới là những người cầm chịch cuộc “mua vui” trên cái nền đang diễn ra do các thí sinh đảm trách. Giám khảo, ngoài việc giơ bảng điểm lên, còn phải khuấy động được không khí, hướng dẫn dư luận, góp ý thí sinh, khơi gợi ở thí sinh các năng lực chưa biết hoặc chưa được bộc lộ đầy đủ. Giám khảo không chỉ ngồi đó mà nói những câu tâng bốc nhạt thếch, cũng không ngồi đó để chỉ trích bôi xấu hạ nhục thí sinh. Nghĩa là, phải lịch sự mà vẫn vui. Phải nghiêm trang mà vẫn hài hước.

Lên sáu, tôi thi vào sơ cấp nhạc viện, bấy giờ còn mang tên Quốc gia Âm nhạc, và bị đánh rớt dù tôi đạt điểm cao trong tất cả các sát hạch năng khiếu. Lời phán do một vị giám khảo đưa ra: cậu bé này có ngón tay út ngắn, không chơi đàn được. Nhưng rồi tôi vẫn chơi đàn được, vẫn theo học được một trong những danh cầm Việt Nam là Phùng Tuấn Vũ (anh cũng có ngón út khá ngắn), và vẫn trở thành một nhạc sĩ chuyên nghiệp. Câu chuyện này cho thấy không phải lúc nào giám khảo cũng đúng, cũng dự đoán được khả năng thí sinh, cũng có mắt xanh tìm thấy tài năng. Nhạc viện mà còn thế, thì show truyền hình tránh sao khỏi thiên lệch, bất công…

Mấy năm nay, tôi từ chối tất cả các lời mời chấm thi, nhất là ngồi hội đồng thẩm định âm nhạc. Tôi là người làm nhạc, kỵ nhất việc đi khen chê bới lông tìm vết tác phẩm của đồng nghiệp. Ngay Album Vàng, phê bình ca sĩ chứ không phải nhạc sĩ đồng nghiệp, tôi cũng thấy ngượng. Trong phòng thu, trước mặt và trực tiếp làm việc chung, tôi có thể chê khen thoải mái không sợ mếch lòng. Còn đây là show truyền hình, và cái album ấy, giọng hát ấy có phải mình làm ra đâu, mình có hiểu được người thực hiện đã vất vả thế nào, đã đầu tư ra sao, mà buông lời chê khen võ đoán?

Nhưng tôi nhận lời chấm Bước Nhảy Hoàn Vũ 2012. Trước tiên, là vì nể người quen, anh Nguyễn Quang Minh công ty Cát Tiên Sa. Nể cả Lương Minh, trưởng ban văn nghệ VTV3. Nể các em trong nhóm tổ chức Bước Nhảy Hoàn Vũ đã tha thiết mời. Tôi nghĩ, ừ thì tham gia cho vui. Tôi đã nói ở trên, show mua vui cơ mà, có gì mà nghiêm trọng hóa, có gì mà săm soi dòm ngó. Tôi xưa nay là người phớt lờ thị phi, chẳng để ý việc người khác nghĩ mình như thế nào, cứ mình cảm thấy nhẹ lòng là được. Bước Nhảy Hoàn Vũ là chương trình giải trí, sao ta không nhìn nó đúng với bản chất của nó, mà phải bận trí vì nó?

Tại sao các nhà tổ chức lại mời một nhạc sĩ vào chấm thi nhảy? Chắc chắn không phải vì nhạc sĩ nhảy tốt hơn thí sinh. Họ cần một người, từ góc nhìn âm nhạc, cho công chúng những nhận định về khả năng biểu đạt hình thể trong mối tương quan với âm nhạc, khả năng giải phóng thân thể đến mức độ nào khi bao quanh ta là âm nhạc. Ta đứng ỳ một chỗ, hay ta lắc lư, hay ta quay tròn cuồng nhiệt, ta bước đi như gió như mây, vân vân - một giám khảo nhạc sĩ cần đưa ra các nhận định ở khía cạnh ấy.

Và nếu được hơn chút nữa, vượt mong đợi hơn nữa, thì là các nhận định về thẩm mỹ, về cung cách xuất hiện trước đám đông, về các yêu cầu của một người hoạt động văn nghệ. Bước Nhảy Hoàn Vũ vốn dành cho những nhân vật nổi tiếng mà. Tôi sẽ không cần phải nhận xét từng động tác xoay, từng bước nhón gót, từng cú lướt dài trên sàn nhảy. Tôi đánh giá khả năng điều khiển thân thể của một nghệ sĩ giải trí, chỉ có vậy thôi.

Làm gì có áp lực nào nhỉ?

Hôm họp báo vừa rồi, tôi có trả lời đại ý rằng nếu có một kỹ năng nào mà tôi ngại không đưa ra lời thẩm định, thì đấy chính là âm nhạc; còn thì mọi bộ môn trình diễn đều có thể được nhìn từ góc nhìn âm nhạc mà không phải ngại. Xem kìa, Haruki Murakami viết cuốn Nhảy, Nhảy, Nhảy, ông có biết nhảy đâu cơ chứ! Tại sao tôi không ngồi với các bạn Chí Anh, Khánh Thi mà xem nhảy cho đầu óc nhẹ nhõm, tinh thần hứng khởi, mà phải vác gánh nặng tưởng tượng, thần hồn nát thần tính?

Chẳng có gì để ầm ĩ cả.

(Đăng Sành Điệu, tháng 4/2012)

Càng lúc thì những chuyến đi Hà Nội càng trở nên dễ chịu, cuối cùng thì kẻ ghét di chuyển cũng có được sự thích nghi tất yếu. Những thời khắc khó chịu ở phòng chờ phi trường, trên máy bay, trên taxi từ phi trường về nội đô trôi nhanh và mát rượi like a breeze. Và tôi luôn luôn sắp xếp được sao cho quãng thời gian ở Hà Nội HOÀN TOÀN bận rộn, kín đặc. Và ngủ thật ngon, thật sâu.

Về lại Saigon giữa trưa nắng đổ lửa, tắm cho mèo và nằm lơ mơ đọc tạp chí Photo. Giờ thì đang ngắm chiều xuống dần trên những mái nhà, nắng xuống thấp như tụt xuống từng nấc thang trên khung kính các tòa cao ốc, cốc bia trong tay và Chestie Blue trên môi.

Năm nay, hóa ra là một năm êm ả. Năm nay, tôi đạt được sự cân bằng từng ao ước. Cứ dần dà tập, ngày qua ngày, tháng năm lại tháng năm, ta sẽ không còn giận dữ, nổi điên, ta sẽ thu xếp được yên ổn cái bản ngã bất trị của ta.

Và chỉ còn niềm vui có quyền ở lại. Niềm vui nhẹ nhàng lan tỏa như sóng hồ.

Trong hai mươi năm làm bạn với Dương Minh Long, tôi có nhiều dịp xem anh chụp ảnh. Xem chụp, chứ không phải xem ảnh. Có những lần do chính tôi “đặt hàng” và tất nhiên Long không bao giờ nhận thù lao. Những lần khác tình cờ có mặt lúc anh chụp. Chụp Trịnh Vĩnh Trinh, Tam ca Thế Hệ Mới, Ánh Tuyết, chụp… tôi, là tình cờ có mặt. Chụp Tạ Minh Tâm, Mỹ Tâm, Hoàng Anh là đặt hàng.

Long không bao giờ lúng túng với máy ảnh. Đây là năng khiếu, tôi cho là thế, tự nó có, hơn là giải thích bằng cách nói anh quá rành về máy. Chuyên gia máy (máy-ảnh-gia) vẫn lúng túng khi chụp như thường, chỉ tự tin khi phiếm đàm hoặc ôm ấp máy trên giường. Long cầm máy trông đẹp, như thể máy là một phần tự nhiên của con người, tự nhiên hơn cả đồng hồ, kính, giày.

Hồi xưa, quãng 1993, tôi nhờ Long chụp Tạ Minh Tâm - bấy giờ Tâm là đồng nghiệp dạy cùng khoa Nhạc ở Cao đẳng Sư phạm Saigon, cần ảnh để đăng báo. Long ghé trường Cao đẳng, máy Nikon F4S to nặng, bề thế. Ống kính tele. Đứng cách xa nhân vật. Ít giao lưu. Long còn chụp thêm cho Tâm vào lúc khác, ở sảnh trước của Hội Mỹ thuật đường Pasteur, Nikon F3 (tôi không nhớ chính xác), với một cô gái đứng xa làm nền out nét: cô gái ấy tên Thiên Hà, con gái nữ văn sĩ Nguyễn Thị Hoàng, về sau rất thành công với tiệm cà phê mang tên cô và quán rượu Carmen.

Mới đây, hôm 2/4, tôi mục kích Long chụp học trò tôi, ca sĩ Hoàng Anh. Panasonic Lumix LX5. Máy gọn trong lòng tay, áp sát nhân vật, cười nói thản nhiên. Lối chụp đó rất hợp với người chưa quen diễn trước ống kính như Hoàng Anh, cô bé không có cảm giác “bị” chụp. Tất nhiên áp quá gần với ống kính wide 24mm thì cũng khó có chân dung mướt mát, chủ yếu là lấy cái thần và các chi tiết cận cảnh. Ảnh, chưa chắc đã vừa mắt số đông, nhưng riêng tôi thì thích. Thế giới qua ống kính phải là một thế giới khác, đặc biệt, cô đặc, theo một trật tự không-thông-thường; thế giới nhiếp ảnh không phải và chẳng cần phải “giống” thực tại, nét căng mọng và ngăn nắp như giường cưới. Và tôi thích Long chụp ống kính wide, đây là sở thích rất cá nhân, gần gũi tương đồng với tôi.

Ảnh chân dung của Long, tôi thích từ khi mới biết anh. Giờ vẫn nguyên vẹn ấn tượng.

Một năm rồi đấy em nhỉ.

Ngày 31/3 năm ngoái là một ngày bận rộn của anh. Hơn cả bận rộn. Anh quay cuồng suốt từ sáng sớm đến tối mịt. Toàn việc không tên. Việc “có tên” duy nhất là chụp bộ ảnh người mẫu với đồ hi-tech cho tạp chí Mobile Review. Không có thì giờ để cast người mẫu, giao hết việc chọn người, quần áo, phụ liệu, gadgets cho em Mai. Hậu quả là anh không biết mặt ai trong số các người mẫu sắp chụp, đến độ chụp người thứ nhất, còn phải tranh thủ bảo cô thứ hai cho anh xem mặt chút (!), cô thứ hai là em, là em, là em.

Và đã là em thì anh còn tha thiết gì đến cô thứ ba.

Hay là cô thứ tư thứ năm thứ sáu thứ bảy chủ nhật.

Nghe em kể rằng sau khi chụp, em đã ghé Gloria Jean’s uống ly cà phê khuya (dở hơi chưa!) và chắc là lúc ấy anh đã về nhà ngắm ảnh em khi load vào máy tính.

Em rơi vào đời anh như thế, một tối muộn ở Le Blanc Studio của Đức. Leica M9 trong tay và em trước mặt. Ở ngoài ống kính, ở trong tim anh. Bởi vì Leica thì đâu cần nheo mắt chú mục vào khung. Bởi vì đã là em thì đâu cần lấy nét. Những ảnh out nét, không dùng cho tạp chí (mà cần quái gì cái tạp chí ấy) mới là ảnh anh thích.

Chưa bao giờ anh yêu một model. Nhưng em có phải là một model đâu, em là mặt nước phản chiếu tâm hồn anh. Em là thứ ánh sáng anh hằng tìm kiếm.

Thế mà chúng ta đã có mặt trong đời nhau một năm.

Đặc biệt cảm ơn em Mai, người đã giúp anh liên lạc với Albee sau đêm chụp.

Nhà văn Hoàng Hải Thủy thuật lại chuyện Mai Thảo đã nói với ông khi hai người uống rượu ở nhà hàng Ngân Đình như sau: “Mày biết vì sao Tạ Tốn ép Thúy Sơn với Tố Tố lên Băng Hỏa Đảo không? Vì Tạ Tốn yêu Tố Tố. Lẽ ra bắt một mình cô nàng thôi, nhưng cô nàng còn bé quá, làm thế thì kỳ, nên bắt luôn thằng nhóc kia theo.”

Hoàng Hải Thủy luận: Đọc Đồ Long Đao, không có lấy một dòng nửa chữ cho thấy Tạ Tốn có tình ý gì với Tố Tố. Về vai vế, Tạ Tốn là một trong tứ đại pháp vương Bạch Mi Giáo, tức là vào hàng chú của Tố Tố (nàng là con gái giáo chủ Ân Thiên Chính), dù sau này ở trên đảo vợ chồng Thúy Sơn - Tố Tố kết nghĩa huynh đệ với Tạ Tốn. Kim Dung không để Tạ Tốn yêu Tố Tố, không độc giả nào nhận thấy Tạ Tốn yêu Tố Tố. Tôi (Hoàng Hải Thủy) không nhận ra Tạ Tốn yêu Tố Tố. Chỉ Mai Thảo thấy.

Cũng cần biết thêm rằng Hoàng Hải Thủy, tức Công tử Hà Đông, là ký giả kiêm nhà văn lẫy lừng Saigon cũ, mê Kim Dung điên đảo.

***

Chỉ Mai Thảo thấy. Vậy: Mai Thảo yêu Tố Tố.

Sau một tuần làm hòa âm và bốn ngày thu hát từ sáng đến tối mịt, bài hát nhân đạo quy tụ 20 nhân vật nổi tiếng viết dành cho Quỹ Gắn Kết Yêu Thương đã xong.

Nhẹ lòng, mặc dù không còn chút năng lượng nào trong người.

Tự nhiên thấy một hiệu ứng kỳ lạ khi làm các việc sau trong cùng thời điểm: nghe Chopin (và đọc nhạc phổ), đọc thơ Thanh Tâm Tuyền, xem tranh Chagall.

Đồng Lan làm bộ đôi Việt - Pháp, mỗi đĩa 8 bài, trong đó có 1 bài của Mai Khôi. Khôi tham gia sản xuất, và hát bè rất hay. Album làm lâu, từ tháng Tư năm ngoái - tôi nhớ rõ vì buổi thu nhạc nền đầu tiên là lúc tôi và Albee mới quen nhau, mà giờ sắp kỷ niệm 1 năm.

Đồng Lan hát tốt tuy có hơi kịch tính. Một drama queen?

Hai bài tôi nghe kỹ là “Cánh Lan Dại” [Có món quà xinh xinh cất đi cho ngày sau Lúc ấy thì may ra ai ân phúc biết đến tấm lòng] và “Lạnh” [Lời xanh không còn nói Nụ hôn xanh tan vội]. Bài trước đúng style của tôi nhất; bài sau… thương vay khóc mướn đạt nhất.

Đồng Lan thường hát “Đoản Ca Mùa Hạ” ở sân khấu, và được nhiều người thích. Tôi không chắc, vì Lan hay thay đổi kế hoạch, nhưng hy vọng Je m’appelle Lan sẽ được phát hành vào đầu tháng Tư.

Trong 14 năm làm producer, tôi có duyên với album đầu tay của các ca sĩ. Chưa bao giờ làm hỏng họ.

Tôi nghe suốt buổi sáng bản Valse số 7 của Chopin, Horowitz chơi, và có lẽ sẽ còn nghe liên tục mấy ngày tới. Chỉ một nhạc phẩm. Chỉ một dương cầm thủ. Vừa nghe vừa nghĩ đến lời Đặng Thái Sơn nói về Horowitz: Ông chỉ đơn giản ngồi đó, và chơi đàn. Đã có một mối liên thông kỳ bí giữa Chopin và Horowitz, đến độ tôi cho rằng chính Chopin đã chơi nhạc phẩm của mình qua đôi tay và quả tim Horowitz…

Tìm được một liên thông sâu sắc như vậy giữa tác giả với người thể hiện là điều hiếm hoi. Chuyện nghìn năm một lần. Nhưng ở mức độ phổ quát, tôi nghĩ ít ra người thể hiện cũng phải hiểu được tác giả - muốn hiểu, thì phải trải nghiệm, phải đặt mình trong trạng huống tinh thần của tác giả, xem thử nếu ta ở hoàn cảnh ông ấy, ta ứng xử thế nào, ta hạnh phúc hay đau đớn, và ở mức độ nào. Đừng nói gì đến nhạc cổ điển cao siêu, ngay ở nhạc đại chúng, Ella Fitzgerald hay Whitney Houston đều là những ca sĩ hiểu được tác giả.

Diễn đạt lại thế giới tinh thần của tác giả bằng việc trình bày nhạc phẩm, đó là nhiệm vụ ắt có và đủ của người biểu diễn. Rèn luyện kỹ thuật là để làm việc đó; kỹ thuật không phải để khoe, để lòe người.

Những gì Đặng Thái Sơn nói về Lang Lang, tôi thấy đúng trong trường hợp Céline Dion hay Michael Bolton. Ấn tượng tức thời, mạnh, nhưng rỗng. Bởi vì các giọng ca ấy không hiểu tác giả, cũng không cảm được nhạc [nhạc ở đây hiểu theo nghĩa tinh túy âm nhạc], họ chỉ cố hát to, cố trình bày cổ họng [có thể là] khác thường của mình.

Hãy nghe và xem Horowitz chơi đàn để thấy một nghệ sĩ nên như thế nào.

Mê thích Céline Dion, Michael Bolton hay Lang Lang chẳng có gì xấu, miễn là đừng đỏ mặt nếu bị cười.